Αντικείμενο της μελέτης
Η εργασία εξετάζει την εξέλιξη των περιφερειακών εισοδηματικών ανισοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 2000–2024, σε επίπεδο NUTS 3. Αντί να περιορίζεται σε μια στατική εικόνα σύγκλισης ή απόκλισης, εστιάζει στην κινητικότητα των περιφερειών: πόσο συχνά μετακινούνται μεταξύ επιπέδων σχετικής ανάπτυξης, ποιες παραμένουν στην ίδια κατηγορία και πώς οι πιθανότητες ανόδου ή καθόδου διαφοροποιούνται ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης των γειτονικών τους περιφερειών.
Η σχετική θέση κάθε περιφέρειας αποτιμάται με βάση το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ως ποσοστό του μέσου όρου της ΕΕ-27, ώστε να παρακολουθείται η πορεία της μέσα στην ευρωπαϊκή περιφερειακή κατανομή.
Μεθοδολογική προσέγγιση
Η ανάλυση αξιοποιεί συστηματικά το πλαίσιο των Χωρικών Αλυσίδων Μάρκοφ (Spatial Markov Chains) και συνδυάζει:
- μη δεσμευμένες πιθανότητες μετάβασης μεταξύ κατηγοριών σχετικής ανάπτυξης,
- χωρικά δεσμευμένες πιθανότητες μετάβασης, με βάση το αναπτυξιακό επίπεδο της γειτονιάς κάθε περιφέρειας,
- χρόνους πρώτης διέλευσης μεταξύ των κατηγοριών,
- ανάλυση LISA Markov, για την εξέλιξη και την επιμονή των τοπικών χωρικών καθεστώτων.
Συμπληρωματικοί έλεγχοι με εναλλακτικές ταξινομήσεις, μήτρες χωρικών βαρών και επιμέρους χρονικές περιόδους εξετάζουν τη σταθερότητα των βασικών συμπερασμάτων.
Βασικά ευρήματα
Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν έντονη διαχρονική επιμονή των περιφερειακών ανισοτήτων και περιορισμένη κινητικότητα. Ειδικότερα:
- οι χαμηλότερες και οι υψηλότερες κατηγορίες σχετικής ανάπτυξης εμφανίζουν τη μεγαλύτερη σταθερότητα,
- οι ενδιάμεσες κατηγορίες είναι πιο ευκίνητες, αλλά και περισσότερο εκτεθειμένες στον κίνδυνο καθοδικής μετακίνησης,
- οι πιθανότητες μετάβασης διαφοροποιούνται συστηματικά ανάλογα με το αναπτυξιακό επίπεδο των γειτονικών περιφερειών,
- η ανοδική κινητικότητα είναι ιδιαίτερα περιορισμένη για τις περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος που βρίσκονται μέσα σε αντίστοιχα μειονεκτικό χωρικό περιβάλλον,
- τα καθεστώτα Low–Low και High–High παρουσιάζουν ισχυρή διάρκεια, υποδηλώνοντας ότι η περιφερειακή ανισότητα είναι βαθιά ενσωματωμένη στη χωρική δομή της Ευρώπης.
Σημασία για την πολιτική συνοχής
Τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη για χωρικά ευαίσθητες και συντονισμένες πολιτικές συνοχής. Η αναπτυξιακή πορεία μιας περιφέρειας δεν συνδέεται μόνο με τα δικά της χαρακτηριστικά, αλλά και με το ευρύτερο περιφερειακό περιβάλλον στο οποίο είναι ενταγμένη. Η αντιμετώπιση των επίμονων αναπτυξιακών παγίδων απαιτεί, επομένως, παρεμβάσεις που υπερβαίνουν τα διοικητικά όρια και λαμβάνουν υπόψη τις χωρικές αλληλεξαρτήσεις.
Η ανάλυση έχει διαγνωστικό και όχι αιτιώδη χαρακτήρα: εντοπίζει σταθερά πρότυπα κινητικότητας και χωρικής επιμονής, χωρίς να αποδίδει τις μεταβάσεις σε έναν μεμονωμένο μηχανισμό.
Προτεινόμενη βιβλιογραφική αναφορά
Doukissas, L., & Pantazis, P. (2026). Regional Disparities and Mobility in the European Space (2000–2024): A Spatial Markov Analysis. Applied Spatial Analysis and Policy, 19, Article 210. https://doi.org/10.1007/s12061-026-09977-y
Σχετικό περιεχόμενο
Τμήμα της ανάλυσης παρουσιάστηκε το 2025 στο 7ο Συνέδριο του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης στον Βόλο.